"BỖNG DƯNG" LÀM GIÁM ĐỐC RỒI BỊ HOÃN XUẤT CẢNH: KHI NẠN NHÂN PHẢI "TRẦY VI TRÓC VẢY" ĐI TÌM CÔNG LÝ

Kỳ 1: Cơn ác mộng tại cửa khẩu và những "ông chủ" bất đắc dĩ

Đang hào hứng chuẩn bị cho chuyến bay xuất ngoại tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, ông Nguyễn Hồng C. (ngụ P. Bình Lợi Trung, TP.HCM) rụng rời chân tay khi bị lực lượng Công an cửa khẩu chặn lại. Lý do được thông báo: Ông đang bị tạm hoãn xuất cảnh do là người đại diện pháp luật của Công ty C.A. – một doanh nghiệp đang nợ thuế quá hạn. Điều trớ trêu là ông C. chưa từng nghe tên, chưa từng góp vốn, cũng chẳng hề tham gia thành lập hay thực hiện bất kỳ giao dịch mua bán sáp nhập nào với công ty này. "Tôi rất bất ngờ và chỉ được biết sự việc khi bị thông báo hoãn xuất cảnh tại sân bay", ông C. cay đắng chia sẻ. Sự việc kéo dài hơn 1 năm qua không chỉ làm đảo lộn cuộc sống mà còn gây thiệt hại nặng nề về kinh tế và tinh thần của ông.

Tương tự, bà Đinh Thùy Bảo V. (ngụ P. Tân Hưng, TP.HCM) cũng rơi vào cảnh "tai bay vạ gió" tương tự khi bỗng chốc gánh quyết định tạm hoãn xuất cảnh vì một doanh nghiệp mạo danh. Khi bà gửi đơn đề nghị xác minh, xử lý việc thông tin cá nhân bị đánh cắp, sự chậm trễ và đùn đẩy của cơ quan thuế địa phương như gáo nước lạnh dội vào nỗi bức xúc của nạn nhân.

Không riêng gì ông Chiến hay bà V., theo số liệu từ chiến dịch "làm sạch mã số thuế", cơ quan chức năng đã tiếp nhận tới khoảng 4.000 trường hợp phản ánh từ người dân rơi vào hoàn cảnh tương tự. Từ những người lao động phổ thông như anh Ngô Hoàng V. (Q.12, TP.HCM), anh Vũ Văn Th., anh T.H.T (Hà Nội) bỗng dưng đứng tên từ 1 đến 3 "doanh nghiệp ma", cho đến những người ở tỉnh xa như bà Nguyễn Ngọc Thảo H. (Lâm Đồng) bị mạo danh lập công ty tận Bình Thuận... tất cả đều có chung một kịch bản: Chỉ phát hiện mình là "giám đốc" khi bị chặn lại ở cửa khẩu sân bay.

Kỳ 2: Vòng xoáy đùn đẩy và lỗ hổng từ cơ chế "Hậu kiểm"

Vì sao một người dân bình thường, không hề đặt chân đến Sở Tài chính (trước đây là Sở KH&ĐT) hay cơ quan Thuế, lại có thể dễ dàng "biến" thành đại diện pháp luật của một doanh nghiệp?

Câu trả lời nằm ở lỗ hổng của cơ chế đăng ký kinh doanh trực tuyến hiện tại. Nhằm thông thoáng môi trường đầu tư, Luật Doanh nghiệp áp dụng nguyên tắc "tự khai, tự chịu trách nhiệm". Trước đây chỉ cần khai đủ thông tin, giả chữ ký và đính kèm CMND lấy của người khác là có thể nộp trực tiếp vào bộ phận tiếp nhận một cửa. Sau này, khi bắt đầu áp dụng nộp hồ sơ qua mạng, hệ thống chỉ yêu cầu bản quét (scan) CCCD và chữ ký số. Kẻ gian chỉ cần mua bán dữ liệu cá nhân bị lộ, lọt trên mạng (từ việc chụp ảnh CCCD đi vay tiền online, đăng ký SIM, dịch vụ...), sau đó giả mạo chữ ký là có thể thành lập "doanh nghiệp ma" để mua bán hóa đơn hoặc trốn thuế hoặc phục vụ các mục đích khác. Đáng nói hơn, khi sự việc vỡ lở, người dân lại bị đẩy vào một vòng xoáy hành chính mệt mỏi:

• Cơ quan Thuế: Khẳng định mình "làm đúng luật" vì cứ căn cứ theo giấy phép kinh doanh, thấy doanh nghiệp nợ thuế là ra quyết định hoãn xuất cảnh người đại diện. Họ không có thẩm quyền giám định chữ ký đúng hay giả.
• Phòng Đăng ký kinh doanh (Sở Tài chính): Cho rằng quy trình cấp phép qua mạng là đúng quy định, chỉ hủy giấy phép khi có kết luận điều tra của Công an hoặc phán quyết của Tòa án.
• Cơ quan Công an: Quy trình tiếp nhận thông tin, xác minh và giám định chữ ký thường mất nhiều thời gian, kéo dài từ nhiều tháng đến cả năm.

Trong khi các cơ quan công quyền "bận" chờ đợi nhau, chiếc "vòng kim cô" hoãn xuất cảnh vẫn siết chặt lấy nạn nhân, tước đi của họ cơ hội làm ăn, công tác và tự do đi lại.

Kỳ 3: Lối ra từ phán quyết tư pháp – Cần một giải pháp triệt để

Không chấp nhận chịu trận trước sự thờ ơ của hệ thống, ông Nguyễn Hồng Ch. đã chính thức khởi kiện Phòng Đăng ký kinh doanh ra Tòa án, yêu cầu hủy xác nhận đại diện pháp luật và đòi bồi thường thiệt hại gần 900 triệu đồng. Bà Đinh Thùy Bảo V. cũng quyết liệt khiếu kiện hành chính để đòi hủy quyết định hoãn xuất cảnh vô lý.

Việc đưa nhau ra Tòa phân xử công khai là một hành động văn minh và thượng tôn pháp luật. Những vụ kiện này không chỉ bảo vệ quyền lợi cho riêng ông Ch., bà V., mà phán quyết của Tòa án sẽ tạo ra những "án lệ" thực tế. Nó mở lối cho hàng ngàn nạn nhân khác mạnh dạn đấu tranh, đồng thời là hồi chuông cảnh tỉnh buộc các cơ quan hành chính phải nhìn nhận lại trách nhiệm giải trình của mình, không thể đổ hết mọi hậu quả lên đầu người dân vô tội. Tuy nhiên, để chặn đứng triệt để vấn nạn này, hệ thống quản lý cần những bước đi mang tính căn cơ:

1. Bắt buộc xác thực sinh trắc học qua VNeID: Phòng Đăng ký kinh doanh cần phối hợp với Bộ Công an, bắt buộc người thành lập doanh nghiệp hoặc người thay đổi đại diện pháp luật phải xác thực khuôn mặt/vân tay thông qua tài khoản VNeID cấp độ 2 trước khi phê duyệt hồ sơ.
2. Cơ chế "Tạm hoãn cưỡng chế" khi có khiếu nại: Cần bổ sung quy định cho phép tạm thời dỡ bỏ lệnh hoãn xuất cảnh trong vòng 30-60 ngày đối với cá nhân chứng minh được mình có dấu hiệu bị mạo danh rõ ràng (đã có đơn tố giác gửi công an, không phát sinh dòng tiền ngân hàng liên quan đến công ty) để họ không bị cắt đứt sinh kế trong thời gian chờ xác minh.

Cuộc chiến pháp lý của những "giám đốc bất đắc dĩ" dù có "trầy vi tróc vảy" nhưng là việc phải làm. Đã đến lúc các cơ quan công quyền phải chủ động vá lỗ hổng quản lý, thay vì để người dân phải đơn độc xuôi ngược chạy vạy đi sửa cái sai không phải do mình gây ra./.

Tóm tắt toàn cảnh vấn nạn mạo danh doanh nghiệp

Công Dân – Thanh Việt