Từ năm 2027, mở rộng trường hợp được công chứng ngoài trụ sở

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 413/2026/NĐ-CP ngày 16/11/2026, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 104/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng.

Từ ngày 01/01/2027, việc công chứng ngoài trụ sở sẽ được mở rộng thêm một trường hợp đáng chú ý: các bên có thể yêu cầu công chứng tại địa điểm bàn giao tài sản, giấy tờ, tài liệu liên quan trực tiếp đến giao dịch hoặc thanh toán tiền, nếu việc ký kết được thực hiện đồng thời với các hoạt động này.

cong-chung-1794887690.jpg

Quy định mới được kỳ vọng tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn đối với công chứng viên trong việc xác định điều kiện và kiểm soát rủi ro giao dịch.

Bổ sung trường hợp được công chứng ngoài trụ sở

Một trong những nội dung đáng chú ý là Điều 11 Nghị định 413/2026/NĐ-CP bổ sung điểm đ vào khoản 1 Điều 43 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, quy định thêm lý do chính đáng để thực hiện công chứng ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng.

Cụ thể, trường hợp mới được bổ sung là: Việc ký kết giao dịch được thực hiện đồng thời với việc bàn giao tài sản hoặc giấy tờ, tài liệu liên quan trực tiếp đến giao dịch hoặc thanh toán tiền mà các bên tham gia giao dịch thống nhất yêu cầu công chứng ngoài trụ sở.

Trước đây, Điều 43 Nghị định 104/2025/NĐ-CP quy định các trường hợp được xem là có lý do chính đáng để công chứng ngoài trụ sở, gồm: phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi; người cao tuổi, người khuyết tật hoặc có khó khăn trong việc đi lại; người đang thực hiện nhiệm vụ, công việc mà việc rời khỏi vị trí có thể ảnh hưởng đến nhiệm vụ được giao; trường hợp bất khả kháng, trở ngại khách quan khiến người yêu cầu công chứng không thể đến tổ chức hành nghề công chứng.

Với quy định mới, phạm vi áp dụng công chứng ngoài trụ sở được mở rộng theo hướng không chỉ xuất phát từ tình trạng, hoàn cảnh đặc biệt của người yêu cầu công chứng mà còn tính đến đặc điểm và phương thức thực hiện giao dịch.

Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tiễn đối với những giao dịch mà việc ký kết gắn liền với hoạt động bàn giao tài sản, hồ sơ hoặc thanh toán tiền, nhất là các giao dịch mua bán, chuyển nhượng tài sản có giá trị lớn.

Một bên đủ điều kiện, các bên còn lại có thể cùng công chứng tại một địa điểm

Một điểm mới khác tại Điều 11 Nghị định 413/2026/NĐ-CP là bổ sung khoản 3 Điều 43 Nghị định 104/2025/NĐ-CP.

Theo đó, trường hợp một người trong số các bên tham gia giao dịch thuộc trường hợp được công chứng ngoài trụ sở thì những người còn lại có thể đến cùng địa điểm thực hiện công chứng ngoài trụ sở để công chứng viên thực hiện việc công chứng giao dịch đó.

Quy định này giải quyết một vấn đề có thể phát sinh trong thực tiễn: giao dịch có nhiều người tham gia nhưng chỉ một người có lý do chính đáng để yêu cầu công chứng ngoài trụ sở.

Chẳng hạn, trong hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, bên bán là người cao tuổi, gặp khó khăn trong việc đi lại. Theo quy định mới, bên mua có thể đến cùng địa điểm với bên bán để thực hiện việc ký kết và công chứng hợp đồng, thay vì phải bố trí một bên đến trụ sở tổ chức hành nghề công chứng.

Cách tiếp cận này giúp giảm thời gian đi lại, tạo thuận lợi cho việc tổ chức ký kết, đồng thời bảo đảm công chứng viên có thể trực tiếp chứng kiến việc ký văn bản của các bên tại cùng một địa điểm.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng quy định này chỉ tạo điều kiện để những người còn lại cùng đến địa điểm công chứng ngoài trụ sở. Việc một bên thuộc trường hợp được phép công chứng ngoài trụ sở không làm phát sinh quyền lựa chọn hình thức công chứng này đối với mọi giao dịch khác.

Công chứng viên phải ghi rõ lý do và địa điểm trong lời chứng

Để bảo đảm việc áp dụng đúng quy định, Nghị định 413/2026/NĐ-CP bổ sung khoản 4 Điều 43 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, quy định trách nhiệm của công chứng viên khi tiếp nhận yêu cầu công chứng ngoài trụ sở.

Theo đó, công chứng viên phải kiểm tra, bảo đảm việc công chứng thuộc trường hợp được phép thực hiện ngoài trụ sở; đồng thời ghi rõ lý do và địa điểm thực hiện công chứng ngoài trụ sở trong lời chứng.

Đây là yêu cầu quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch và khả năng kiểm tra, đối chiếu đối với hoạt động công chứng ngoài trụ sở.

Trên thực tế, công chứng ngoài trụ sở thường tiềm ẩn những rủi ro nhất định do công chứng viên không thực hiện nghiệp vụ tại môi trường làm việc quen thuộc của tổ chức hành nghề công chứng. Các vấn đề về nhận diện chủ thể, năng lực hành vi dân sự, ý chí tự nguyện, tình trạng minh mẫn, việc giao nhận tiền và tài sản có thể phức tạp hơn tùy từng trường hợp.

Vì vậy, việc ghi nhận cụ thể lý do và địa điểm công chứng trong lời chứng không chỉ là yêu cầu về hình thức mà còn góp phần xác định căn cứ thực hiện nghiệp vụ, phục vụ công tác kiểm tra và giải quyết tranh chấp khi có phát sinh.

Công chứng ngoài trụ sở không đồng nghĩa với giảm yêu cầu kiểm soát giao dịch

Việc mở rộng trường hợp được công chứng ngoài trụ sở được đánh giá là phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần hiểu rằng thay đổi này chỉ liên quan đến địa điểm thực hiện công chứng, không làm thay đổi các điều kiện, nguyên tắc và trình tự công chứng theo quy định pháp luật.

Đối với công chứng viên, trước hết cần xác định rõ giao dịch có thuộc trường hợp được phép công chứng ngoài trụ sở hay không. Riêng trường hợp mới được bổ sung, cần kiểm tra mối liên hệ thực tế giữa việc ký kết giao dịch với hoạt động bàn giao tài sản, giấy tờ, tài liệu hoặc thanh toán tiền. Việc các bên đơn thuần thỏa thuận muốn công chứng tại nhà, tại địa điểm giao dịch hoặc tại một địa điểm thuận tiện khác chưa đủ để mặc nhiên áp dụng quy định này.

Tiếp đó, công chứng viên cần xác định địa điểm thực hiện công chứng có địa chỉ cụ thể, phù hợp với lý do yêu cầu. Đồng thời, cần kiểm tra giấy tờ tùy thân, tư cách chủ thể, quyền định đoạt tài sản, năng lực hành vi dân sự và ý chí tự nguyện của các bên tham gia giao dịch.

Đối với những giao dịch có thanh toán tiền hoặc bàn giao tài sản ngay khi ký kết, công chứng viên cần làm rõ nội dung thỏa thuận, phương thức thanh toán, thời điểm bàn giao và trách nhiệm của các bên. Những nội dung này cần được thể hiện rõ trong hợp đồng nếu thuộc phạm vi thỏa thuận của các bên, tránh tình trạng nhầm lẫn giữa việc công chứng hợp đồng với việc xác nhận tiền đã được thanh toán hoặc tài sản đã được bàn giao trên thực tế.

Đặc biệt, công chứng viên cần chủ động phòng ngừa nguy cơ bị lợi dụng quy định mới để hợp thức hóa các giao dịch có dấu hiệu giả tạo, bị ép buộc hoặc có mục đích che giấu giao dịch khác. Khi có căn cứ nghi ngờ về tính xác thực, tính hợp pháp của hồ sơ hoặc ý chí tự nguyện của người tham gia, công chứng viên cần thực hiện các biện pháp kiểm tra, xác minh theo quy định pháp luật trước khi quyết định công chứng.

Tạo thuận lợi cho người dân nhưng phải bảo đảm an toàn pháp lý

Có thể thấy, việc bổ sung trường hợp công chứng ngoài trụ sở theo Nghị định 413/2026/NĐ-CP thể hiện hướng tiếp cận linh hoạt hơn của pháp luật đối với hoạt động công chứng. Quy định mới không chỉ hỗ trợ những người gặp khó khăn trong việc đi lại mà còn đáp ứng nhu cầu thực tế của các giao dịch cần tổ chức ký kết gắn với bàn giao tài sản, hồ sơ hoặc thanh toán tiền.

Đối với các tổ chức hành nghề công chứng, việc chuẩn bị quy trình tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, bố trí công chứng viên và lưu trữ chứng cứ về quá trình thực hiện công chứng ngoài trụ sở sẽ có ý nghĩa quan trọng trong quá trình triển khai quy định mới.

Về phía người dân, dù được tạo điều kiện lựa chọn địa điểm công chứng trong những trường hợp luật định, các bên vẫn cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ, thống nhất rõ nội dung giao dịch và thực hiện việc thanh toán, bàn giao theo đúng thỏa thuận.

Nghị định 413/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Từ thời điểm này, việc công chứng ngoài trụ sở sẽ có thêm cơ sở pháp lý để đáp ứng linh hoạt hơn nhu cầu giao dịch, nhưng yêu cầu cốt lõi vẫn là bảo đảm tính xác thực, hợp pháp và an toàn của văn bản công chứng.

Vô Phương